Ауруын жасырған ажалсыз өледі,
Қиянаттан қорыққан амалсыз көнеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал шындықты жасыру мен қиянатқа үнсіз көнудің екеуі де адамға зиян екенін білдіреді. Тура мағынасында, ауруын жасырған адам дер кезінде емделмей, жағдайын ушықтырып алуы мүмкін. Астарлы мағынасы — адам өзіндегі кемшілік, дерт, не ішкі мәселесін жасырмай, уақтылы мойындап, шешім іздеуі керек. Ал қиянаттан қорқып үндемей жүру де адамды әлсіздікке, әділетсіздікке мойынсұнуға әкеледі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ауру» тек денсаулық дерті емес, өмірдегі кез келген түйткілдің символы. «Ажалсыз өледі» деген тіркес мәселені жасырудың салдары ауыр болатынын әсірелеп көрсетеді. Ал «қиянат» — зорлық, әділетсіздік, орынсыз қысымның бейнесі. «Амалсыз көнеді» дегені қорыққан адамның еркінен айырылып, өз құқығын қорғай алмай қалуын аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал денсаулыққа да, мінез-құлыққа да қатысты айтылады. Мысалы, адам ұзақ уақыт мазалап жүрген сырқатын дәрігерге айтпай жүрсе, ауруы асқынып кетеді; не жұмыста әділетсіздік көріп, бәріне үндемей келіссе, ол жағдай қайта-қайта қайталануы мүмкін. Сондықтан шындықты жасырмай, дер кезінде әрекет ету керек.
Qııanattan qoryqqan amalsyz kónedi.