Ауруды елемеген өледі,
Дауды елемеген төлейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — адам ауруын дер кезінде байқап, емделмесе, жағдайы ауырлап, өміріне қауіп төнуі мүмкін; сол сияқты дауды да бастапқы кезде елемей, уақытында шешпесе, кейін соның салдарына өзі жауап береді. Астарлы мағынасы — кез келген мәселені немқұрайды қалдыру зиян әкеледі. Ауруға да, жанжалға да ерте араласып, байыппен қарау керек. Қазақ даналығы мұнда «кешіктірілген қам» қымбатқа түсетінін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалда «ауру» — адамның денсаулығындағы ғана емес, жалпы өмірдегі қауіпті, ұсақ көрінетін, бірақ ушығып кететін мәселенің бейнесі. «Дау» — адамдар арасындағы келіспеушілік, өкпе мен жанжал. «Елемеген» сөзі салғырттықты, жауапсыздықты көрсетеді. Ал «өледі», «төлейді» деген қарсы қою арқылы бірінде — өмірлік қауіп, екіншісінде — материалдық не моральдық шығын бар екені айқындалады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалдың мәні өте өзекті. Мысалы, адам тісіндегі ауырсынуды «өзі басылар» деп жүре берсе, соңында үлкен емге немесе тіпті тісін жұлуға тура келеді. Сол сияқты жұмыстағы түсініспеушілікті дер кезінде сөйлесіп шешпесе, ол үлкен жанжалға айналып, беделге де, қарым-қатынасқа да зиян келтіреді.
Daýdy elemegen tóleıdi.