Түйе сойса көп кетеді,
Жаман өкпе етеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — түйе сойылған жерде ет көп болып, оны бөлісуге талас та, реніш те тууы мүмкін. Астарлы мағынасы — үлкен игілік, мол ырыс немесе ортақ табыс болған жерде адамдардың арасына өкпе-реніш араласуы ықтимал. Яғни көп нәрсе бар жерде қызғаныш, есеп, мінез қайшылығы да көбейеді. Мақал адамды кеңдікке, сабырға және барға қанағат етуге шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы түйе — қазақ түсінігінде ірі, мол ырыс әкелетін малдың бейнесі. Оны сою — үлкен олжаға, қомақты пайдаға тең. Көп кетеді дегені — еттің, үлестің молдығын ғана емес, соған байланысты сөздің, даудың да көбейетінін аңғартады. Ал жаман өкпе — орынсыз реніш, тар пиғыл, ұсақ есептің белгісі. Мақал заттың көптігі адамның мінезін де сынайтынын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал ортақ табыс бөлінгенде, сый-сияпат таратқанда немесе бір ұйымдағы бонус, марапат үлестірілгенде қолдануға болады. Мысалы, үлкен жобадан пайда түсіп, оны бөлісу кезінде кейбір адам өз үлесін азсынып ренжуі мүмкін. Сондай сәтте «Түйе сойса көп кетеді, жаман өкпе етеді» деп, молшылықтың өзінде сабыр мен әділдік керек екенін еске салады.
Jaman ókpe etedi.