Жаман түйе үстінде келе жатып,
Жаяуға «бұқ!» дейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — өзі түйе үстінде жайлы отырып, жаяу келе жатқан адамға айқайлап, «бұқ!» деп менсінбеу. Астарлы мағынасы — өзі жақсы жағдайда, жеңіл тіршілікте отырған адамның өзінен төмендеу, қиын күйдегі жанға жоғарыдан қарап, кемсітуі. Қазақ мұнда адам баласына «өз хәліңді ұмытпа, өзгені төменсітпе» деген ескерту айтады. Байлық, мансап, жолы болу адамды тәкаппарлыққа салмауы керек.
Образдар мен теңеулер
«Түйе үстінде келе жату» — қолайлы, жеңіл, дәулетті жағдайдың белгісі. Ал «жаяу» — еңбегі ауыр, мүмкіндігі аз жанның бейнесі. «Бұқ!» деген сөздің өзі менсінбеу мен өктемдікті көрсетеді. Осы екі образ арқылы мақал адам мінезіндегі паңдық пен әділетсіздікті әшкерелейді.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі өмірде бұл мақал қызметі жоғары бір адамның қарапайым жұмысшыны кемсітуіне немесе жағдайы жақсы адамның өзгеге менменсуіне қатысты айтылады. Мысалы, жақсы көлік мініп келген басшы жолда жаяу келе жатқан курьерге дөрекі сөйлесе, жұрт: «Жаман түйе үстінде келе жатып, жаяуға бұқ дейді» деп сынайды.
Jaıaýǵa «buq!» deıdi.