Жарлы байға,
Бай Құдайға жетсем дейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал кедей адамның ойы көбіне байлыққа, тұрмысы түзелуге ауатынын білдіреді. Ал бай адам одан да биікке, көбірек иеленуге, тіпті Құдайдай құдіретті болуға дейін ұмтылғандай көрінеді. Астарында адамның қанағатсыздығы, дүниеге құнығуы және шектен тыс дәмеленуі сыналады. Мақал «не болса соған разы болу» емес, керісінше, ашкөздік пен тойымсыздықтың адамды алысқа сүйреп, көңілін тыныштандырмайтынын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жарлы» — жоқшылық көрген, күнкөрісі тар адам. Ол үшін байлық — арман, тіршіліктің жеңілдігі. Ал «бай» — мол дүниеге ие жан. «Құдайға жетсем дейді» деген тіркес тура мағынасында емес, адамның шексіз құмарлығын, өзін тым биік санауға бейімдігін бейнелейді. Яғни, байлық көбейген сайын кеуде де өсе береді деген ишара бар.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал мансап, ақша, атақ қуып, ешқашан тоқтамайтын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір адам жақсы табыс тауып жүрсе де, одан сайын заңсыз жолмен көбірек пайда іздеп, тыныштық таппаса, оған осы мақал еске салынады. Ол адамға қанағат пен шек білу керегін ұқтырады.
Baı Qudaıǵa jetsem deıdi.