Қайғың қара көже болсын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Қайғың қара көже болсын» деген сөздің тура мағынасы — қайғының қара көжедей жұтаң, жеңіл болсын деген тілек. Астарлы мағынасы — адамға ауыр қайғы, үлкен қасірет жоламасын, басына түскен қиындық болмашы, тез ұмытыларлық нәрсе болсын деген мейірімді ниет. Бұл жерде халық қайғыны мүлде жоюды емес, оның салмағын жеңілдетуді тілейді.
Образдар мен теңеулер
«Қара көже» — жұтаң, қарапайым ас. Қазақ ұғымында ол тойымды емес, бірақ аштан сақтайтын жеңіл тағамның бейнесі. Сондықтан бұл теңеу қайғының да сондай «жеңіл», «ірі емес» болуын меңзейді. Қара түстің өзі де мұң мен уайымның белгісіндей әсер береді, ал көже — күнделікті тіршіліктің қарапайым нышаны.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал көбіне жұбату, көңіл айту кезінде айтылады. Мысалы, бір адам жұмысынан айырылып, қатты қиналып тұрса, жақындары «қайғың қара көже болсын» деп, бұл қиындықтың тез өтіп, орны толсын деген ізгі тілек білдіреді. Осылайша мақал адамды сабырға шақырып, ауыр сөзді жұмсартып жеткізеді.