Әуеде бұлт болса,
Жерде шерім етік ұртын томпайтар.
«Әуеде бұлт болса, Жерде шерім етік ұртын томпайтар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл — халықтың ауа райын болжаған ырым-белгісі. Тура мағынасы: аспанда бұлт жиналып, жауын жақындағанда жердегі адамның тері етігінің ұрты томпаяды, яғни етік ауадағы ылғалды тартып, ісініп кетеді. «Шерім» сөзі мұнда «шер, мұң» деген ұғымды емес, етіктің өзіне қатысты сөзді білдіреді. Малшы мен жолаушы осындай ұсақ белгіге қарап, жауын-шашынды алдын ала сезген. Астарлы мағынасы — табиғаттағы өзгеріс алдымен кішкентай белгілерден білінеді; байқампаз адам оларды ерте аңғарып, қамын жасай алады. Мақал халықтың табиғатты көзбен ғана емес, күнделікті тұрмыс заттары арқылы да бақылағанын көрсетеді.
Образдар мен теңеулер
Әуедегі бұлт — алдағы жауынның, өзгерістің белгісі. Етіктің ұрты — оның екі бүйірі, жақтауы: тері ылғал тартқанда томпайып, адамның ұртындай ісінеді. Көктегі және жердегі құбылысты қатар қою арқылы мақал табиғаттағы бәрі бір-бірімен байланысты екенін, аспандағы өзгерістің жерде де белгі беретінін көрсетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін ауа райын телефоннан қараймыз, бірақ мұндай халықтық белгілер бақылаудың құнын еске салады. Мысалы, тәжірибелі бағбан ауадағы дымқылдан, жердің иісінен жауынды сезіп, көшеттерін алдын ала жабады. Өмірде де үлкен өзгеріс көбіне кішкентай белгіден басталады: соны ерте байқаған адам дайын тұрады.
Jerde sherim etik urtyn tompaıtar.