Жылап жеп, шыңғырып тышқан.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқан олжаны не тамақты жеп тұрып, бір жағынан жылап, шыңғырып отырғандай елестетіледі. Астарлы мағынасы — адам өз пайдасын көріп тұрса да, соған қанағат етпей, шағым айтып, қыңқылдай береді. Яғни, қиындықтан шыға тұра, болған игілікті бағаламайтын, барға шүкір етпейтін пенде мінезі сыналады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тышқан» — ұсақ, мазасыз, қорқақ та тойымсыз мінездің бейнесі. «Жылап жеп» деген тіркес бір нәрсені пайдаланып отырып та наразылық білдіруді көрсетеді. «Шыңғырып» сөзі ішкі тынышсыздықты, үнемі шағым айтатын жанның күйін аңғартады. Сондықтан бұл образдар адамның пайда мен наразылықты қатар ұстайтын екіжүзділеу қалпын әжуалайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өзіне көмектесіп тұрған жағдайды пайдаланып алып, бәрібір ренжіп жүретін адамдарға айтылады. Мысалы, бір қызметкер жалақысы уақытында беріліп, жұмыс жағдайы дұрыс болса да, ұсақ-түйекке шағымдана берсе, «жылап жеп, шыңғырып тышқан» деп айтуға болады. Бұл сөз адамды барды бағалап, орынды қанағат етуге шақырады.