Бір байдың жұртына,
Екі байғұс таласады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: бір байдың артында қалған жері не малы сияқты дүние үшін екі кедей адамның таласып жатуы. Астарлы мағынасы: өзінікі емес, бөтеннің дүниесіне қызығып, пайдасыз даудың соңына түсу — адамды мақсаттан адастырады. Мақал байлықтың өзінен гөрі оған таласудың, қызғаныш пен ашкөздіктің кесірін көрсетеді. Талас көбіне әділ шешімге емес, өкпе мен ренішке апарады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бай» — дәулетті, малы көп адамды ғана емес, қолында артығы бар, иелігі бар кісіні білдіреді. «Жұрт» — оның артында қалған мүлік, орын, үлес, мұра секілді нәрселердің бейнесі. Ал «екі байғұс» — қолы қысқа, бірақ сол азға да таласып жүрген адамдардың көрінісі. Бұл образдар арқылы халық адамды сабырға, қанағатқа шақырады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ортақ мүлікке, мұраға немесе пайдалы орынға таласқан адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, ағайындар ата-анадан қалған үйді бөлісе алмай, бір-біріне өкпелеп, сотқа дейін барса, осы мақал еске түседі. Ондайда ақылмен келісіп, әділ бөлісу әлдеқайда дұрыс.
Eki baıǵus talasady.