Дүние екі жалпақ, түбі терең.
«Дүние екі жалпақ, түбі терең.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Дүние сырттай жалпақ, кең, жайылып жатқан жазық сияқты көрінеді, бірақ оның түбі терең: астарында адамның көзі бірден жетпейтін сыр мен сынақ жатыр. Мақал өмірге үстірт қарамауға, оңай көрінген істің де түбіне үңілуге шақырады. Байлық пен атақ сияқты жылтыр қызықтың артында ауыр жауапкершілік, күтпеген тұзақ болуы мүмкін. Сөз асыққан, бәрін жеңіл санаған адамға айтылатын ескерту.
Образдар мен теңеулер
Мақалда дүние суға, көлге ұқсатылған сияқты: беті жалпақ, жайылып жатқан айдын, ал түбі терең, көз жетпейді. Дала халқы беті тынық көрінген судың ағысы мен түбі қауіпті болатынын білген, оған сақтықпен түскен. «Жалпақ» пен «терең» өлшемдері бір-біріне қарсы қойылып, көлденең кеңдік пен тік тереңдік қатар көрінеді: үстірт көзге — кеңдік, ойлы көзге — тереңдік.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Өмірді, байлықты, атақты оңай нәрсе деп ойлаған жасқа ескерту ретінде, не тәжірибелі адам өмірдің күрделілігін түсіндіргенде айтылады. Ойлы, салмақты интонациямен. Мысалы: «Кәсіп ашу оңай көрінеді, бірақ шығыны мен тәуекелі көп, дүние жалпақ, түбі терең».
Қолданылу жағдаяттары
— Қалаға көшіп, тез байимын деп жүрген ұлына әкесі ауылдағы шаруасын тастамай, асықпай ойлануға кеңес берді.
— Ауруханадан шыққан қария көңіл сұрай келген көршісіне өмірдің сырттай көрінгеннен әлдеқайда күрделі екенін айтып, денсаулықты бағалауды тапсырды.