Жүйкесі - жүн, жігері - құм.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Жүйкесі - жүн, жігері - құм» деген мақал адамды қатты шаршап, сабыры таусылып, ішкі қуаты әлсіреген күйді білдіреді. Тура мағынасында жүйке жүн сияқты босаң, әлсіз болып қалғандай, ал жігер құмдай сусып, қолда тұрмайтындай суреттеледі. Астарлы мағынасы — адам қиындыққа төтеп бере алмай, тез қажып, қайраты кемігенде айтылатын сын сөз. Бұл тіркес көбіне ашуланшақ, төзімсіз немесе күйзелістен титықтаған кісінің халіне қатысты қолданылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жүн» — салбыраңқы, босаң, әлсіз нәрсенің бейнесі. Ал «құм» — уыста тұрмайтын, сусып кететін, орнықсыз заттың белгісі. Екеуі қосылып, адамның ішкі беріктігі жоқ, тез ыдырайтын халін әсерлі жеткізеді. Халық осы екі бейнені таңдау арқылы күйзелістің сырт көзге де байқалатын ауырлығын көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жұмыс, оқу, отбасы немесе тұрмыс қысымынан шаршаған адамға байланысты айтылады. Мысалы, бір қызметкер бірнеше күн ұйқысыз қалып, ұсақ нәрсеге де ашуланып, шешім қабылдай алмай жүрсе, жақындары «жүйкесі жүн, жігері құм болып жүр» деуі мүмкін. Бұл сөз адамға тынығып, күш жинап, сабырын орнына келтіру керегін аңғартады.