Аузы көжедей қайнайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай қарағанда біреудің аузы көже секілді «қайнап тұр» деп бейнелейді. Астарлы мағынасы — адамның бір іске, дауға не өсекке тым құлшынып, шыдамсызданып, тыным таппай асығып тұрғанын білдіреді. Кейде мұндай адам көп сөйлеп, аузына сөз сыймай, ішкі толғанысын сыртқа шығарып тұрады деген ұғым да бар. Яғни мақал сабырсыздықты, асығыстықты әжуа етіп жеткізеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ауыз» — сөйлеу, пікір айту, ішкі күйдің белгісі. «Көжедей қайнау» деген теңеу сырт көзге қайнап жатқан тамақтың көпіршіп, бұрқылдаған қимылын елестетеді. Сол арқылы адамның ішкі күйі де дәл солай тыншымай, тулап жатқандай әсер береді. Халық мұнда нақты ас атауын емес, қайнаған, булыққан, тынымсыз мінезді бейнелеп отыр.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал бір нәрсені күтіп шыдамай, дегбірі қашқан адамға қатысты айтылады. Мысалы, емтихан нәтижесін күткен оқушы қайта-қайта телефонын қарап, орнында отыра алмай жүрсе, «аузы көжедей қайнап тұр» деуге болады. Бұл тіркес адамның мазасыз, асығыс қалпын дәл жеткізеді.