Туғанына бұрғаны,
Биді Құдай ұрғаны.
«Туғанына бұрғаны, Биді Құдай ұрғаны.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Би туысына бұрып, дауды соның пайдасына шешсе, бұл — оны Құдай ұрғаны, яғни бағы тайып, сорға батқаны. Мақал әділетсіз билікті ауыр күнә, бидің өз басына түсетін бәле деп көрсетеді. Туысқа бұрған шешім сол сәтте пайдалы көрінуі мүмкін, бірақ ақыры биге де, елге де зиян әкеледі: би сенімнен айырылады, ел іші бөлінеді. Мақал «Тура биде туған жоқ» деген сөзбен мағыналас.
Образдар мен теңеулер
«Бұру» — дауды бір жаққа қарай қисайту, таразының бір басын басу. «Құдай ұрғаны» — «Құдай ұрсын», «Құдай ұрған» деген қарғыс тіркестерімен туыс: адамның ақылы, бағы тайғанын, жазаға лайық екенін білдіреді. Мақалдың екі жолы «бұрғаны — ұрғаны» деп ұйқасып, кінә мен жазаны тікелей тіркейді: бұрдың ба — ұрылдың. Қысқа әрі қатаң ырғақ үкім оқығандай естіледі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақал әділетсіз шешімге, туыстықпен, таныстықпен жасалған істерге қатты наразылық білдіргенде айтылады. Интонациясы — қатаң сөгіс. Мысалы, ауылдағы жер бөлісінде ең жақсы учаскелер бөлушінің туыстарына тигенін естіген қария: «Туғанына бұрғаны, биді Құдай ұрғаны», — дейді. Сөзде қарғыс реңкі бар, сондықтан жеке адамның бетіне тікелей айтылса, жанжал тудыруы мүмкін.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауыл бәйгесінде қазылар бас жүлдені өз ағайынының атына берді. Наразы болған атбегілер мақалды айтып, шешімді қайта қарауды талап етті.
— Мектепте сыйлыққа ұсынылатын оқушылардың тізімі алдымен мұғалімнің жиенінен басталды. Ата-аналар жиналысында бір әке осы мақалды айтып, әділ бағалауды сұрады.
Bıdi Qudaı urǵany.