Төре айғақ болса, бітім болмас,
Төбе тайғақ болса, шығып болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ел ішіндегі дау-дамайдың әділ шешілуі кейде тек жоғары дәрежелі адамға немесе сыртқы беделге емес, шындыққа, сенімге және ортақ мәмілеге байланысты екенін аңғартады. «Төре айғақ болса, бітім болмас» дегені — билікке, атаққа сүйеніп, бір жақты дәлел айтылса, дау бітуі қиын деген ой. Ал «Төбе тайғақ болса, шығып болмас» — жағдай қолайсыз, негізі берік болмаса, мақсатқа жету де қиын екенін білдіреді. Астарында: сөздің салмағы, істің берік негізі және әділдік болмаса, келісім тұрақты болмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «төре» — бедел иесі, үстем сөз айтатын адам бейнесі. «Айғақ» — дәлел, уәж. «Төбе» — биік мақсат не шешуші орын, ал «тайғақ» — сенімсіз, берік емес жағдайдың белгісі. Төбеге шығу — істі аяқтау, межеге жету деген ұғымды береді. Тайғақ төбе өмірдегі әлсіз негізді, даулы, тұрақсыз ортаны меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал сотта, отбасылық дауда не жұмыс орнындағы келіспеушілікте өте орынды айтылады. Мысалы, екі қызметкердің біреуі тек бастықтың танысына сүйеніп, өзін ақтағысы келсе, мәселе шешілмейді; керісінше, нақты дәлел мен ашық сөйлесу керек. Сонда ғана бітімге келуге болады.
Tóbe taıǵaq bolsa, shyǵyp bolmas.