Төрешіден қалмайды,
Айтушыдан қалады.
«Төрешіден қалмайды, Айтушыдан қалады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Дауда ұтылу төрешіге емес, айтушыға байланысты дейді. Төреші екі жақтың айтқанын тыңдап, соған қарап шешеді: дәлелін тауып, орнымен айта алған жақ ұтады, айта алмаған ұтылады. Мақал даудың нәтижесі көбіне өз сөзіңе, дайындығыңа тәуелді екенін еске салады. Жеңілген адамның төрешіге кінә артуын да тежейді: алдымен өз айтқаныңа қара.
Образдар мен теңеулер
Төреші мен айтушы — дау сахнасындағы екі басты тұлға: бірі тыңдап шешеді, бірі сөйлеп дәлелдейді. Қалу етістігі мұнда «байланысты болу, тәуелді болу» мағынасында: іс төрешіге тіреліп тұрған жоқ. Бір етістіктің болымсыз және болымды түрлері қатар келіп, «қалмайды» мен «қалады» ойды айқын екіге бөледі. Мақалда не қалатыны айтылмаған, бірақ оның дау, іс екені түсінікті.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды дау, сот, жарыс алдында адамды мұқият дайындалуға шақырғанда айтады: нәтиже төрешіде емес, сенің сөзіңде. Ұтылған соң төрешіні сөгіп жатқан адамға да айтылады. Мысалы: «Комиссияны кінәлама, төрешіден қалмайды, айтушыдан қалады — жобаңды дұрыс таныстыра алмадың».
Қолданылу жағдаяттары
— Аудандық шешендік сайысқа баратын оқушыға ұстазы «Төрешіден қалмайды, айтушыдан қалады» деп, сөзін тағы бір рет жаттатады.
— Жер дауынан ұтылып келген ағасы төрешілерді сөккенде, інісі құжаттарының толық болмағанын еске салып, мақалды айтады.
Aıtýshydan qalady.