Тілдің майын тамызып,
Сөздің балын ағызып,
Қас шешендер сөз айтар.
«Тілдің майын тамызып, Сөздің балын ағызып, Қас шешендер сөз…» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Нағыз шешендер сөзді тілдің майын тамызып, сөздің балын ағызып айтады дейді. Олардың сөзі жағымды, тәтті, құлаққа жұғымды: тыңдаушы еріксіз ұйып, иланып отырады. Мақал шешендіктің тек дәлдік емес, сұлулық та екенін айтады: сөз көркем, ырғақты, жылы болғанда ғана жүрекке жетеді. Кейде мұны тілі майда, жағымпаз адамға кекесін ретінде де айтады, бірақ негізгі мағынасы — мақтау.
Образдар мен теңеулер
Май мен бал — қазақ дастарханындағы қадірлі, тәтті тағамдар, береке мен молшылықтың белгісі. Майы тамған тіл, балы аққан сөз деген бейнелер сөзді тағам сияқты дәмді етіп елестетеді. Қас шешен — нағыз шешен: «қас» сөзі мұнда «нағыз, шын» мағынасында, «қас батыр», «қас шебер» дегендей. Тамызу мен ағызу етістіктері сөздің бірте-бірте, үзілмей төгілгенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды көркем, жағымды сөйлейтін адамды мақтағанда айтады: тойда тілек айтқан ақсақалға, сахнада сөйлеген ақынға, сабақта шебер түсіндірген ұстазға. Кейде жылы сөзбен ойындағысын алатын қу адамға жеңіл мысқылмен айтылады. Мысалы: «Тілдің майын тамызып, сөздің балын ағызып сөйледі, бәрі тамсанып қалды».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауыл тойында ақсақал жас жұбайға ұзақ, әдемі бата бергенде, жұрт «Тілдің майын тамызып, сөздің балын ағызды» деп тамсанады.
— Базарда жылы сөзбен сатушыны көндіріп, бағаны түсіртіп алған күйеуін әйелі «Қас шешендер сөз айтар» деп әзілдейді.
Sózdiń balyn aǵyzyp,
Qas sheshender sóz aıtar.