«Әр жігіттің өзі шығар биігі бар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Әр жігіттің өзі шыға алатын, өзіне жазылған биігі бар: біреу ел басқарады, біреу шебер болады, біреу малын өсіреді. Мақал адамдардың қабілеті мен жолы әртүрлі екенін мойындайды. Бір жағынан бұл — жұбату: өзгенің биігіне қызғанышпен қарама, сенің де шыңың бар. Екінші жағынан — талап: өз биігіңе шықпай тоқтама, шамаңды толық пайдалан. Кейде мақал шектің бар екенін көрсету үшін де айтылады: әркім өз шамасына қарай жетеді.
Образдар мен теңеулер
Биік, төбе, шың — көшпелі халыққа таныс бейне: бақташы малды биіктен шолады, жолаушы төбеге шығып жол табады. Биікке шығу күш-жігерді, ұзақ өрлеуді талап етеді. Мақалда «өзі шығар» деген сөз мәнді: биікке біреу көтеріп шығармайды, жігіт өз аяғымен жетеді. Тауға шығу бейнесі арқылы өмірлік мақсат, кәсіптегі жетістік суреттеледі. Әр таудың биіктігі әртүрлі болғаны сияқты, адамдардың жетістігі де бірдей емес.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды біреуді өзгемен салыстырып, кем санағанда қорғау үшін, не өз мүмкіндігіне сенбеген жасты жігерлендіру үшін айтады. Ата-ана, ұстаз, бапкер жиі қолданады. Интонациясы — жылы, сенім білдіретін. Адамның жігерін басу, «саған бұдан артық жоқ» деп кемсіту үшін айту орынсыз. Мысалы: «Ағаң дәрігер болды, сен ұста боласың, ешкімнен кем емессің, әр жігіттің өзі шығар биігі бар».
Қолданылу жағдаяттары
— Олимпиадада жүлде алмаған оқушыға мұғалімі оның сурет салудағы дарынын еске салып, мақалмен жұбатады.
— Ауылдағы екі ағайынды: бірі аудан басшысы, бірі жылқышы. Тойда ақсақал екеуін де мақтап, мақалды айтады.
— Күрестен жеңілген балуанға бапкері мақалды айтып, оның басқа салмақ дәрежесінде бағын сынауын ұсынады.