Ауыр жүкті нар көтереді,
Ауыр қайғыны ер көтереді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалда ауыр істің де, ауыр қайғының да салмағын көтере алатын күшті, сабырлы, намысты жандар болатыны айтылады. Тура мағынада нар түйе ауыр жүктi көтеретін ең төзімді мал ретінде алынса, астарлы мағынада ер азамат қиындыққа сынбай, ел мен жұрттың мұңын, өмірдің ауыртпалығын көтеретін тұлға ретінде суреттеледі. Яғни, шын ерлік тек жауға шапқанда емес, қайғы-қасіретте де мойымай, жауапкершілікті көтере білуде танылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «нар» — күштің, төзімнің, сабырдың символы. Қазақ танымында нар түйе ең ауыр жүкті де көтеретін түлік болғандықтан, ол мықтылықты білдіреді. Ал «ер» сөзі батырлықпен қатар, адамдық биікті, қайсар мінезді аңғартады. Қайғыны көтеру — ішкі рухтың беріктігі, сабыр мен ұстамның белгісі.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де жауапкершілігі мол адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, отбасында бір ауыр жағдай болса, бәрі күйзеліске түскенде сабыр сақтап, мәселені шешуге ұмтылған адамға осы мақал лайық. Ол тек қайғыға төзу емес, айналасына тірек болуды да меңзейді. Сондықтан бұл сөз адамды төзімділікке, елге сүйеніш болуға үндейді.
Aýyr qaıǵyny er kóteredi.