Ат жүйрігі айырады,
Тіл жүйрігі қайырады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: бәйгеде аттың жүйрігі озып, ал сөз сайысында тілдің жүйрігі ұтады. Астарлы мағынасы: өмірде шапшаңдық пен күш қана емес, сөзді орнымен тауып айту, уәжді дәл қайыру да үлкен өнер. Жүйрік ат қалай жарыста алдыға шықса, шешен адам да дау-дамайда, сұхбатта, ел алдында өз ойын анық жеткізіп, қарсы пікірді дәлелмен қайтара алады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ат жүйрігі» — тек тұлпар емес, істе оза білетін, қабілеті жоғары адам бейнесі. Ал «тіл жүйрігі» — сөзге шебер, ойы ұшқыр, жауапты тез табатын кісі. «Айырады» сөзі жарыста не сөз таласында кімнің мықты екенін көрсетеді дегенді білдіреді. Яғни халық аттың шабысы мен тілдің қуатын қатар алып, екеуін де дарын мен машықтың өлшемі етіп көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды пікірталас, жұмыс сұхбаты, көпшілік алдында сөйлеу кезінде қолдануға болады. Мысалы, бір адам конкурста техникалық жағынан мықты болса, екіншісі ойын анық, сенімді жеткізіп, сұрақтарға дәл жауап берсе, «тіл жүйрігі қайырады» деп айтуға болады. Бұл мақал сөз мәдениетін, тапқырлықты және орнымен сөйлей білуді бағалауға үйретеді.
Til júırigi qaıyrady.