Ат сыны - біреу, ер сыны - мың.
«Ат сыны - біреу, ер сыны - мың.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Атты бағалау оңай: оның сыны біреу — жүйрігі мен шыдамы бір бәйгеде, бір жолда-ақ көрінеді. Ал ерді тану үшін мың сынақ керек: оның мінезі, ақылы, адалдығы, батылдығы, жомарттығы әр жағдайда әр түрлі ашылады. Мақал адамды бағалау — ең күрделі іс екенін, бір көрген қылығына қарап адамға үкім шығаруға болмайтынын айтады. Бір рет жақсылық жасаған әрдайым жақсы, бір рет қателескен әрдайым жаман деп асығыс шешуге болмайды.
Образдар мен теңеулер
Сын — бағалау, сынақ, тексеру. Қазақта ат сынау ерекше өнер саналған: жылқыны тұяғына, мүсініне, кеудесіне қарап бағалайтын сыншылар болған. Сонда да ат тәжірибелі көзге бір қарағанда ашылады. Ер болса мың қырлы: оның сыны жолда, дауда, тойда, қазада, жоқшылықта көрінеді. Бір мен мың санының қарама-қарсылығы мақалдың өзегі. Ат пен ердің қатар қойылуы көшпенді ұғымға тән: ердің абыройы мен атының сыны бірге айтылатын.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды біреу жаңа танысқан адам туралы асығыс қорытынды жасағанда ескерту ретінде айтады. Мысалы, жаңа келген әріптесін бір күні мақтап, келесі күні жамандаған досына: «Ат сыны — біреу, ер сыны — мың. Асықпа, уақыт көрсетеді», — дейді. Адамның шын қасиеті ұзақ уақыт ішінде ашылатынын айтқанда да қолданылады.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылға жаңа көшіп келген көршіні кейбіреулер бірінші күні-ақ жақтырмайды. Ақсақал мақалды айтып, оны жақынырақ тануға кеңес береді.
— Қызын ұзатар алдында ана болашақ күйеу баланың бір ғана жақсы қылығына сүйсінеді. Әжесі мақалды айтып, асықпауды ескертеді.