Мал бақпаған мал бақса,
Жайламаған сай қоймас.
Би болмаған би болса,
Билемеген ел қоймас.

Негізгі мағынасы

Бұрын мал бақпаған адам мал бақса, жайылмаған сай қалдырмайды: малды тыным таптырмай, ойлы-қырлы жердің бәріне айдап, қажытып бітеді. Бұрын би болмаған адам би болса, билемеген ел қалдырмайды: бәріне араласып, әр іске өз билігін жүргізгісі келеді. Тәжірибесіз адам шекті білмейді, өз ісін асыра сілтейді. Мақал жаңадан билікке келген адамның шамадан тыс белсенділігін, өлшемсіз өктемдігін мысқылдайды.

Образдар мен теңеулер

Сай — екі беткейдің арасындағы ойпаң, жылғалы жер; онда шөп шығады, бірақ малды әр сайға айдай беру оны шаршатады. Тәжірибелі малшы жайылымды кезекпен пайдаланып, малды тыныш бағады. Жаңа малшы бәрін бірден көргісі келіп, ойды-қырды шарлайды. Екі бөлік бірдей құрылған: «мал бақпаған мал бақса» — «би болмаған би болса». Бір сөздің қайталануы тәжірибесіздікті күлкілі етіп көрсетеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды жаңадан бастық болып, бәріне араласып, әр нәрсеге бұйрық бере бастаған адам туралы мысқылмен айтады. Ескерту ретінде де айтылады: жаңа орынға келдің, асықпа, алдымен жұртты таны. Мысалы: «Келгеніне бір апта болмай, бүкіл тәртіпті өзгертті — би болмаған би болса, билемеген ел қоймас».

Қолданылу жағдаяттары

— Қалада өскен жиен жазда ауылға келіп, қойды күні бойы бір сайдан екінші сайға айдап шаршатқанда, нағашы атасы мақалдың алғашқы жолын айтып күледі.
— Жаңа келген оқу ісінің меңгерушісі әр сабаққа кіріп, әр мұғалімге нұсқау бере бастағанда, ұстаздар мақалды өзара күбірлеседі.