Нар малының жүні - жібек, сүті - бал,
Нар жігіттің аймағы - ел, алды - мал.

Негізгі мағынасы

Нардың жүні жібектей жұмсақ, сүті балдай тәтті: бұл малдың бар нәрсесі пайдалы, бағалы. Нардай мықты, салмақты жігіттің де аймағы — ел, яғни айналасына жұрт жиналады, алды — мал, яғни дәулеті мол. Мақал нар малы мен нар жігітті қатар қойып, нағыз азаматтың бейнесін жасайды: ол жалғыз емес, қасында ел бар, қолында береке бар. Мұнда сондай азаматқа сүйсіну мен мақтау басым, байлық та оның ел сыйлаған қасиетінің жемісі ретінде көрінеді.

Образдар мен теңеулер

Нар — бір өркешті, ірі, күшті түйе, ауыр жүкті ұзақ жолға көтереді. Қазақ «нар тұлғалы», «нардай жігіт», «нар тәуекел» деп мықты, төзімді адамды нарға теңейді. Түйе жүнінен киім, кілем тоқиды, сүтінен шұбат ашытады. «Жүні — жібек, сүті — бал» деген теңеулер нардың әр пайдасын асыл затпен салыстырады. «Аймағы — ел» дегені жігіттің айналасы, ортасы ел екенін, ал «алды — мал» дегені оның алдында өріп жүрген малын көрсетеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды елге сүйеніш, дәулетті әрі қадірлі азаматты мақтағанда, тойда, батада, құттықтауда айтады. Кейде жас жігітке нардай бол деген тілек ретінде де қолданылады. Интонациясы — мадақ, салтанатты. Тек байлықты мақтап, адамның қасиетін ескермеу үшін айту мақалдың ойына жат. Мысалы: «Нар малының жүні — жібек, сүті — бал, нар жігіттің аймағы — ел, алды — мал. Інім, сен де сондай бол».

Қолданылу жағдаяттары

— Шаңырақ көтерген жігітке ақсақал бата беріп, мақалды тілек ретінде айтады.
— Көршілеріне қыста жем-шөп беріп көмектескен шаруа қожалығының иесін тойда асаба мақалмен мадақтайды.
— Түйе ұстайтын ауылда шұбат құйып отырған әже немересіне нардың қадірін айтып, мақалды үйретеді.