Қызыл тіл - жанның мияты,
Абырой - ердің қуаты.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөздің адам өміріндегі орнын өте биік қояды. «Қызыл тіл» дегені — шешен, орынды, өткір сөз. Ол адам жанын жұбатып, ренішті басып, көңілге медет болады. Сондықтан «жанның мияты» деп, сөзді жанға шипа, рухқа дәрі ретінде танытады. Ал «абырой — ердің қуаты» дегені — ер азаматтың шынайы күші байлықта не күштілікте емес, оның ар-намысы, беделі, адамдық қасиетінде екенін білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қызыл тіл» — әдемі, көркем, ұтқыр сөйлеудің бейнесі. «Жанның мияты» тіркесі сөздің емдік, жұбатушылық қызметін астарлайды: жақсы сөз жан жарасын жеңілдетеді. «Ердің қуаты» дегенде күш пен айбат емес, абырой, қадір, ел алдындағы сый-сыяпат негізгі тірек ретінде алынған. Яғни ер адамның салмағы — беделінде.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақалдың мәні әсіресе қарым-қатынаста, жұмыста, әлеуметтік желіде айқын көрінеді. Біреуге ауыр сөз айтып ренжіткеннен гөрі, орынды сөйлеп, сабырмен түсіндіру әлдеқайда пайдалы. Мысалы, мұғалім оқушыны жұрт алдында ұрыспай, жылы сөзбен жөнге салса, бала да намыстанбай, түзелуге тырысады. Абыройын сақтаған адамды жұрт та құрметтейді.
Abyroı - erdiń qýaty.