Нар жолына шөгер,
Ер жөніне көнер.

Негізгі мағынасы

Нар түйе жолға шығар алдында иесінің белгісімен шөгеді: жүк артылсын деп, қанша күшті болса да, тізе бүгеді. Ер азамат та дұрыс сөзге, әділ шешімге, ақыл мен жөнге көнеді: күшім бар екен деп қасарыспайды. Мақал мінезі мықты адамның қыңырлығын емес, жөнді мойындай білетін парасатын мақтайды. Жөнге көну мұнда әлсіздік емес, керісінше, үлкен адамның белгісі: ол өз пікірінен гөрі ақиқатты жоғары қояды. Нардың шөгуі жолға дайындығы болғаны сияқты, ердің көнуі де ортақ істің алға басуына жол ашады.

Образдар мен теңеулер

Нар — бір өркешті, ірі, күшті түйе, көштің ең ауыр жүгін көтеретін көлік. Мұндай алыпты күшпен шөгеру мүмкін емес, бірақ үйретілген нар иесінің «шөк» деген белгісімен өзі тізерлейді, жүкті арқалап, қайта тұрады. Ер де сол сияқты: күші бар, бірақ жөн сөзге бас иеді. «Жолына — жөніне», «шөгер — көнер» деген сөз жұптары бір-біріне үндесіп, екі жолды бір ойға байлайды. Түйенің шөгуі мұнда жеңілу емес, сапарға әзірлік екені мақалдың түйінін ашады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды біреу қателігін мойындап, дұрыс шешімге келіскенде мақтау ретінде айтады, кейде қасарысып тұрған адамға сабырлы ақыл ретінде. Үлкендер жастарға жөнге көнудің ұят емес екенін осы сөзбен жеткізеді. Мысалы, екі көрші шекара туралы дауласып, біреуі ақыры құжатқа қарап келіскенде, ақсақал: «Нар жолына шөгер, ер жөніне көнер. Жарадың», — дейді. Әділетсіз талапқа көндіру үшін бұл мақалды айтуға болмайды.

Қолданылу жағдаяттары

— Футбол командасының капитаны төрешінің дұрыс шешіміне алдымен ренжіп, кейін қолын көтеріп келісті. Жаттықтырушы ойыннан кейін оны осы мақалмен мақтады.
— Көшіп-қону кезінде жас жігіт атасының «бұл асумен жүрмейміз» деген кеңесіне алдымен қарсыласып, кейін жөнін түсініп көнді. Атасы риза болып мақалды айтты.