«Қыз алмаған жігіттің, Қырық қызда дәмесі.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Әлі үйленбеген жігіттің қырық қызда дәмесі бар — ол бір қызды ғана емес, көргеннің бәрін «менікі болар ма екен» деп үміттенеді. Мақал таңдау жасамаған адамның үміті шашыраңқы, көңілі алабұртқан болатынын күлкілі түрде көрсетеді. Шешім қабылданғанша бәрі мүмкін сияқты көрінеді, ал шешім жасалған соң көңіл бір жерге тоқтайды. Кеңірек мағынада мақал бір нәрсеге әлі ие болмаған адамның қиялы мен дәмесі шексіз болатынын айтады.
Образдар мен теңеулер
Дәме — үміт, біреуден не бір нәрседен күту, көз тігу. «Дәмелі болу» дегенде көбіне әлі өз қолыңда жоқ нәрсеге үміт айтылады. Қырық — қазақ фольклорындағы көптіктің белгілі саны: «қырық жігіт», «қырық күн», «қырық қыз». Сондықтан «қырық қыз» нақты сан емес, «көп қыз», «кез келген қыз» деген мағына. Жолдардағы «қ» дыбысының қайталануы (қыз, қырық, қызда) мақалдың әзіл реңкін күшейтеді, жылдам айтылатын ырғақ береді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды көбіне жас жігітке әзілдеп айтады: көп қызға қызығып жүрген, бірақ біреуін таңдамайтын бойдаққа. Кейде таңдау алдында тұрып, бәрін бірдей қалап, ешқайсысын шешпеген адамға да айтылады. Интонациясы — жылы әзіл, кейде жеңіл сын. Қызды не жігітті кемсітетіндей айту орынсыз. Мысалы, жеңгесі: «Қыз алмаған жігіттің қырық қызда дәмесі, бірін таңдасаңшы енді!»
Қолданылу жағдаяттары
— Тойда әр қызбен биге шығып жүрген бойдақ жігітке жеңгелері осы мақалды айтып күледі.
— Базарда көп көйлекті киіп көріп, бірін де ала алмай жүрген інісіне апасы мақалды әзілге айналдырып айтады.
— Ауылға демалысқа келген бойдақ ағасының әр көрші қызды сұрастыра беретінін көріп, әпкесі күліп мақалды еске салады.
Qyryq qyzda dámesi.