Надан, пасық,
Сөге өгіздей жайылады.
Тойғаннан соң,
Жатып күйіс қайырады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал надан, пасық адамды тура мағынасында емес, мінезі арқылы әшкерелейді. «Сөге өгіздей жайылады» дегені — ондай адам еркінсіп, өзінен басқаны сыйламай, ойсыз күй кешеді деген астар бар. Ал «тойғаннан соң, жатып күйіс қайырады» дегені — қарны тоқ, қамсыз күйде ғана тыныш жататын, еңбекке, ізденіске, ойлануға құлықсыз кісінің бейнесі. Яғни мақал жалқаулықты, надандықты, рухани тоқырауды сынайды.
Образдар мен теңеулер
Мұнда өгіз бейнесі алынған. Өгіз — көбіне ауыр, баяу, бір қалыпты тірліктің символы. Бірақ мақалдағы негізгі нысана өгіздің өзі емес, адам мінезі. «Жайылады» сөзі — еркінсіп жүруді, ал «күйіс қайыру» — тек ішкенін қорытып, қозғалыссыз жатуды білдіреді. Осы образдар адамның сырттай тыныш көрініп, іштей пайдасыз, әрекетсіз болуын әдемі әрі қатқыл тілмен береді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өз ісіне немқұрайлы, дамуға ұмтылмайтын, тек дайынға үйренген адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір студент сабақ оқымай, тапсырманы үнемі көшіріп алып жүрсе, үлкендер оның қылығын осы мақалмен сынауы мүмкін. Мұнда еңбек пен білімге селқостықтың соңы құр сөз бен бос жатудың өзі екенін аңғартады.
Sóge ógizdeı jaıylady.
Toıǵannan soń,
Jatyp kúıis qaıyrady.