Мысықтың мәулені мияулап туады.
«Мысықтың мәулені мияулап туады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мысықтың баласы туғаннан мияулайды: ешкім үйретпесе де, оның дауысы анасынікіндей. Мақал адам бойындағы қасиеттің тегінен, ата-анасынан келетінін айтады: бала ата-анасының мінезін, ісін, сөйлеу мәнерін ерте бастан көрсетеді. Жақсы мағынада да, жаман мағынада да айтыла береді: шебердің баласы ерте шеберлік танытса да, сотқардың баласы ерте сотқарлық көрсетсе де. Негізгі ойы — тұқым мен тәрбиенің ізі ерте байқалады.
Образдар мен теңеулер
Мәулен — мысықтың баласы, бүгінде сирек, ауызекі тілде сақталған сөз; кей сөздікте ұрғашы мысық деп те берілген. Мысықтың мияулауы — оның ең танымал белгісі, сондықтан мақал ешкімге түсіндіруді қажет етпейтін ең айқын мысалды таңдаған. «Мысық», «мәулен», «мияулап» сөздеріндегі «м» дыбысының қайталануы мысықтың өз дауысына еліктеп тұрғандай естіледі, мақалды жаттауға жеңіл етеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды баланың ата-анасына ұқсас қылығын көргенде айтады: көбіне жылы әзілмен, мақтанышпен, кейде сынмен. Ұстаның, әншінің ерте өнер танытқан баласы туралы айтса — мақтау, әкесінің жаман әдетін қайталаған бала туралы айтса — сын. Баланы ата-анасының кінәсі үшін алдын ала айыптау орынсыз. Мысалы: «Үш жасында домбыра шертеді, мысықтың мәулені мияулап туады».
Қолданылу жағдаяттары
— Тойда әншінің бес жасар қызы ортаға шығып ән салғанда, қонақтар қол соғып, мақалды айтысты.
— Ауылда ұста атасының балғасын алып, тақтайға шеге қағып отырған немересін көрген әжесі күліп мақалды айтты.