Неге керек қазақтың,
Жүйрігі менен жорғасы,
Өзімізде де бар бір «жаман».
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — «Қазақтың жүйрігі мен жорғасы неге керек, өйткені өз арамызда да сондай бір жаман бар» деген кекесінді ойды білдіреді. Астарлы мағынасы — сырттан пәле іздемей, кейде өз ішіміздегі мін, күншілдік, іштарлық, алауыздықтың өзі жеткілікті зиян келтіреді деген сөз. Яғни адамға кей қауіп алыстан емес, өз ортасынан, өз мінезінен де туады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жүйрік» пен «жорға» — қазақ үшін қымбат, сәні мен сыны бар тұлпарлар. Олар әдетте жақсы қасиетті, жүйріктікті, сұлулықты, мәртебені білдіреді. Ал «бір жаман» деген тіркес сол асылдың қадірін кетіретін, ел ішіне іріткі салатын адамды меңзейді. Бұл жерде ақ пен қараны қарсы қойып, жақсы нәрсені бір жаман мінездің өзі жоққа шығаратыны көрсетілген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ұжымда, отбасында немесе достар арасында бір адамның өсегі, көреалмаушылығы бүкіл істі бұзуы мүмкін екенін ескерту үшін айтылады. Мысалы, бір топ адам ортақ жоба жасап жатқанда, ішіндегі біреу ақпарат таратып, сенімге селкеу түсірсе, «жаманның» зияны сыртқы кедергіден де ауыр болатыны байқалады.
Júırigi menen jorǵasy,
Ózimizde de bar bir «jaman».