Қатты жерге егін шықпас,
Қаңсыған басқа білім жұқпас.
«Қатты жерге егін шықпас, Қаңсыған басқа білім жұқпас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал білімнің де, тәрбиенің де қабылдануы адамның ішкі дайындығына байланысты екенін айтады. Тура мағынада: құнарсыз, қатты жерге егін өспейді; ал сусыз, кеуіп тұрған жерге ештеңе жұқпайды. Астарлы мағынада: ойы жабық, ынтасы жоқ, тыңдауға құлқы жоқ адамға білім де, ақыл да сіңбейді. Яғни, үйрену үшін адамда ниет, зейін, сабыр және құштарлық болуы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қатты жер» — қабылдауға қабілетсіз, қасаң мінезді адамды білдіреді. «Егін» — білім, тәрбие, жақсы өнеге. Ал «қаңсыған бас» — рухани шөлдеген, бірақ соны толтыруға даяр емес жанның бейнесі. Халық егіншілікке тән бейнені алып, адам санасының құнарын сонымен салыстырады. Бұл — білімнің өзінен гөрі, оны қабылдайтын көңілдің маңызы зор екенін көрсететін терең теңеу.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал оқуға немқұрайлы қарайтын не ақыл тыңдағысы келмейтін адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, студент сабаққа мүлде дайындалмай, мұғалім түсіндіргенді тыңдамаса, оған көп білім жұқпайды. Сондықтан үйренудің бірінші шарты — ынта мен ашық ой.
Qańsyǵan basqa bilim juqpas.