Қасқыр жүйрік - жылыс жоқ,
Түлкі жүйрік - дыбыс жоқ,
Қоян жүйрік - тыныш жоқ.

Негізгі мағынасы

Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқыр, түлкі, қоян сияқты аңдардың өзіне тән қимылы мен мінезін суреттеу. Астарлы мағынасы — әр істің, әр адамның өзіне лайық қасиеті мен әлсіз тұсы болады; біреу жылдам болса да, ізін білдірмеуі мүмкін, ал біреу сақ, бірақ мазасыз келеді. Халық осылайша табиғаттағы аңдардың қимылын адам мінезіне теңеп, «әр нәрсенің өз болмысы бар» деген ойды жеткізеді.

Образдар мен теңеулер

Мұндағы қасқыр — шапшаң, батыл, қуатты мінездің бейнесі. Түлкі — айлакер, білдіртпей қимылдайтын сақтықтың символы. Қоян — үркек, тыным таппайтын, үнемі секем алатын бейне. «Жүйрік», «дыбыс жоқ», «тыныш жоқ» деген тіркестер аңдардың табиғи қимылын ғана емес, адам мінезіндегі ширақтық, жасырындық, мазасыздықты да аңғартады.

Қазіргі өмірде

Қазір бұл мақалды адамдардың әртүрлі жұмыс стилін сипаттағанда қолдануға болады. Мысалы, бір қызметкер тапсырманы өте тез орындайды, бірақ бәрін байқатпай істейді; екіншісі жылдам болғанымен, үнемі асығып, айналасына тыныштық бермейді. Сондайда «қасқыр жүйрік, түлкі жүйрік, қоян жүйрік» деп, әркімнің әрекеті мен мінезі бөлек екенін еске салады.