Қатын ашуланса қатты айтар,
Бала ашуланса бетін қайтар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ашуға берілген адамның сөзі де, ісі де өзгеріп кететінін ескертеді. Тура мағынасында әйел ашуланса, ойын жасырмай қатты айтып салуы мүмкін, ал бала ашуланса, тәртіпсіздік жасап, тыйымға көнбей қояды. Астарлы мағынасы — ашу адамның сабырын алып, мінезін бұзады. Сондықтан үлкен де, кіші де ашуға ерік бермей, өз сезімін тежей білуі керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қатты айтар» тіркесі — ашудың сөзді өткір, кесек етуін білдіреді. «Бетін қайтар» дегені — қарсы келу, тыйымға көнбеу, шектен шығу мағынасында. Мақал әйел мен баланың бейнесі арқылы жалпы адам мінезіндегі ашушаңдықты көрсетеді. Яғни бұл жерде нақты бір адам емес, ашудың ықпалындағы кез келген пенде туралы ой айтылған.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал отбасындағы, жұмыстағы немесе мектептегі жанжал кезінде өте орынды айтылады. Ашу үстінде адам артық сөз айтып, кейін өкінуі мүмкін. Мысалы, ата-ана баласына ұрсып тұрып, асығыс шешім қабылдаса, бала одан әрі қырсығып кетеді. Сол үшін алдымен сабыр сақтап, кейін сөйлескен дұрыс.
Bala ashýlansa betin qaıtar.