Қасқыр тойғанына емес, қырғанына мәз.
«Қасқыр тойғанына емес, қырғанына мәз.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқыр тойып тамақ ішкеннен емес, көп малды қырып тастағанына қуанады деген ой. Астарлы мағынасы — жаман адам не ашкөз, зұлым мінезді кісі өз пайдасынан ғана емес, өзгеге келген зияннан да ләззат табады. Мұнда қанағатсыздық, қатыгездік, өзгенің обалына қалу сияқты теріс қасиеттер әшкереленеді. Мақал адамға біреудің зардабынан қуану дұрыс еместігін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Қасқыр — жауыздықтың, ашкөздіктің, тоқтамайтын нәпсінің бейнесі. «Тойғанына емес» дегені — қарапайым қанағат емес, ал «қырғанына мәз» дегені — біреуге зиян келтіргеннен қуат алатын қатыгез пиғылды көрсетеді. Халық қасқырды осылай бейнелеу арқылы жаман мінезді адамды тануға үйретеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды күнделікті өмірде біреудің құлауын, шығынын немесе сәтсіздігін көріп қуанып тұратын адамдарға қатысты айтамыз. Мысалы, қызметтегі әріптесінің жұмыстан шыққанын естіп, «өзі де дұрыс емес еді» деп іштен қуанатын адамға осы мақал дәл келеді. Ол мұндай мінездің адамдыққа жат екенін еске салады.