Қасыңдағы күйеуден,
Қарғылаған тазы артық.
«Қасыңдағы күйеуден, Қарғылаған тазы артық.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жаныңдағы күйеуден гөрі ырғып, секіріп жүрген тазы артық деген ащы мысқыл. Мақал ешбір іске жарамайтын, жалқау күйеуді сынайды: ол қасыңда отыр, бірақ одан пайда жоқ. Ал тазы аңға шауып, олжа әкеледі, үйді күзетеді, ең болмаса ширақ, қимылдап жүреді. Сөйлеуші көбіне әйел не қайын жұрт: күйеудің қамқор, еңбекқор болуы күтіледі, ол солай болмаса, иттің қасында да төмен бағаланады. Мақал жалқаулықты сынайды әрі күйеудің жауапкершілігін еске салады.
Образдар мен теңеулер
Тазы — қазақтың аңшы иті, жүйрік, түлкі мен қоянды қуып жетеді. Оны баптап, қарғыбаумен ұстап, аңшылар ерекше бағалаған. «Қарғылаған» — жергілікті сөйлеуде «қарғыған, секірген» деген мағынада: ширақ, ойнақтап жүрген тазы. Мақалдың өткірлігі салыстыруда: адам мен итті қатар қою — қатты мысқыл. «Қасыңдағы — қарғылаған» сөздері «қ» дыбысымен басталып, бір ырғақпен айтылады, бұл мақалдың тілін ұшқыр етеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Жалқау, қамсыз күйеуге налыған әйелдің, не оны жақтырмаған қайын жұрттың ащы әзілі ретінде айтылады. Реңкі — мысқыл, налу. Көпшілік алдында, балалардың көзінше күйеуді қорлау үшін айту отбасына зиян. Мысалы: «Үш күннен бері шатырдың тесігін жаппай жатыр — қасыңдағы күйеуден, қарғылаған тазы артық».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда күйеуі күні бойы ұйықтап, малды бақпағанда, әйелі көршісіне мұңын шағып, ащы күлкімен мақалды айтты.
— Аңшы әке қызының жалқау күйеуін көріп, тазысын сипап тұрып, бірдеңе деп күбірледі.
Qarǵylaǵan tazy artyq.