Қатаң болсаң, қашады,
Босаң болсаң, аяққа басады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның мінезі мен ұстанымына қатысты айтылған. Егер адам тым қатал, берік, өз шекарасын анық ұстай алса, оған жұрт сескеніп, орынсыз жақындамайды. Ал егер адам босаң, әлсіз, өз құнын қорғай алмайтын болса, өзгелер оны менсінбей, аяққа басуы мүмкін. Мұндағы тура мағынасы — біреудің қаталдығынан тайсақтау, босаңдықты пайдалану; астарлы мағынасы — өмірде қайсарлық, намыс, өзін сыйлата білу қажет деген ой.
Образдар мен теңеулер
«Қашады» сөзі қарсы адамның қорқып, жоламай кетуін бейнелейді. «Аяққа басады» деген тіркес — біреуді төмен санау, қадірін кетіру, құқығын елемеу деген ұғымды береді. Яғни мақал адамды тік ұстайтын мінез бен әлсіздікті көрсететін бейнелі салыстыру арқылы тәрбиелік ой айтады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жұмыс орнында, оқу орнында немесе күнделікті қарым-қатынаста өте орынды. Мысалы, өз пікірін ашық айта алмайтын қызметкердің міндетін басқалар қайта-қайта өзіне жүктей береді. Ал өз шекарасын сабырмен, бірақ нақты қорғай білсе, оны құрметтейді. Сондықтан мақал адамға салмақты, табанды, өз құнын білетін болуды үйретеді.
Bosań bolsań, aıaqqa basady.