Қасқыр қарызын терісімен өтейді.
«Қасқыр қарызын терісімен өтейді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Қасқыр жыл бойы ауыл малын жеп, бақташыға шығын келтіреді. Ақыры аңшы оны алып, терісін сыпырады: қасқыр терісі қымбат, ол ішік, тымақ болып, жеген малдың орнын біраз толтырады. Қасқыр «қарызын» осылай, өз терісімен, яғни басымен өтейді. Мақалдың мағынасы: зұлымдық, ұрлық, қиянат жасаған адам ақыры оның өтеуін ең қымбат нәрсесімен, кейде абыройымен, кейде басымен төлейді.
Образдар мен теңеулер
Қарыз ұғымы мұнда адам дүниесінен аңға ауыстырылған: қасқыр ұрлаған малы үшін «қарыздар» саналады. Қасқыр терісі қазақ тұрмысында бағалы олжа: одан ішік, тымақ тігілген. Сондықтан бейне әділетті: зиян келтірген аң өз денесінің ең құнды бөлігімен есеп береді. Мақалда мысқыл да бар: қасқыр қарыз өтеген сияқты, бірақ бұл ерікті төлем емес, жаза.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды бұзақылығы, ұрлығы үшін ақыры жазасын алған адам туралы, «өзі сұранды» деген әділдік сезімімен айтады. Сақтандыру ретінде де қолданылады: жамандықтың есебі бір күні келеді. Кездейсоқ бақытсыздыққа ұшыраған, кінәсі жоқ адамға айту орынсыз, қатыгез естіледі. Мысалы: «Талай адамды алдап еді, ақыры сотқа тартылды. Қасқыр қарызын терісімен өтейді».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда жыл бойы көршілердің бақшасынан ұрлап жүрген жігіт ақыры ұсталып, бәрінің шығынын төлегенде, ақсақал мақалды айтты.
— Мал бағып жүрген әке мен бала таңертең қасқырдың қақпанға түскенін көргенде, әкесі мақалдың қайдан шыққанын баласына түсіндірді.