Қатқан көнді жібітсең, иісі шығады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Қатқан көн — ұзақ жатқан, қыртыстанып, қатып қалған тері. Оны жібіткенде бұрын ішіне сіңген иісі қайта шығады. Мақалдың тура мағынасы осыны білдіреді. Астарлы мағынасы — ескі, өзгермей қалған мінезді, көптен бекіп қалған жаман әдетті немесе ұмыт болған істі қайта қозғағанда, оның шынайы сипаты білінеді. Яғни бір нәрсені сыртынан жұмсартқанмен, ішкі табиғаты бәрібір байқалады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қатқан көн» — көнерген, сірескен, өзгеруі қиын нәрсенің бейнесі. «Жібіту» — оған жаңа әсер беру, жағдайын өзгерту, қозғау. Ал «иісі шығады» дегені — ішкі қасиетінің, бұрынғы қалпының әшкереленуі. Бұл бейне адам мінезіне де, ескі дауға да, ұмыт қалған сырға да қатысты айтылады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адам бойындағы ескі әдет оңай кетпейтінін ескерткенде қолданылады. Мысалы, көп жылдан бері жауапкершіліксіз жүрген адамға жаңа мүмкіндік берсең де, ол бұрынғы салғырттығын қайта көрсетіп қоюы мүмкін. Сондықтан адамды тек сөзінен емес, ұзақ уақыттағы ісінен таныған дұрыс деген ойды жеткізеді.