Қазақ жаманы орыс бола алмайды,
Орыс жаманы қазақ бола алмайды.
«Қазақ жаманы орыс бола алмайды, Орыс жаманы қазақ бола алмайды.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — бір халықтың жамандығы екінші халыққа айналып кетпейді, яғни адам өз ұлтының болмысын, мінезін, тәрбиесін толық өзгертпейді деген ой. Астарлы мағынасы — әр халықтың өзіне тән мінезі, салт-санасы, өмір сүру дағдысы бар, сондықтан адамды ұлтымен емес, ісімен, адамгершілігімен бағалау керек. Сонымен бірге бұл сөз екі елдің арасына қарсы қою үшін емес, айырмашылықты тану үшін айтылған.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қазақ» пен «орыс» — екі бөлек халықтың символы. «Жаман» сөзі мінезі, тәрбиесі, іс-әрекеті нашар адамды білдіреді. Мақал белгілі бір адамның кемшілігі оның басқа ұлтқа өтіп кетпейтінін меңзейді. Яғни халықтың болмысы сырттан жапсырылған нәрсе емес, ұзақ қалыптасқан рухани негіз.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазіргі заманда бұл мақал ұлттың ерекшелігін түсіндіру, адамды шыққан ортасынан бөліп қарамау үшін қолданылады. Мысалы, бір ұлттың өкілін екінші ұлттың әдетіне күштеп салуға тырысқанда, оның өз болмысы бәрібір сақталатынын айтуға болады. Дегенмен мұндай сөзді кекетуге емес, ұлт айырмасын құрметпен түсінуге пайдаланған дұрыс.
Orys jamany qazaq bola almaıdy.