Қайғың болса, досыңа бар,
Қарның ашса, қосыңа бар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға қиындық түскенде жалғыз қалмай, жанашыр досқа арқа сүйеуді, ал тұрмыстық қажет пен күнделікті тірлікте өз ортаң, өз серігіңе жүгінуді меңзейді. Бірінші жолдағы «қайғың болса» — жүрекке ауыртпалық, мұң, ішкі күйзеліс. Ондай сәтте дос адамды тыңдап, жұбатып, демеу береді. Екінші жолдағы «қарның ашса» — нақты тұрмыстық мұқтаждық, ал «қос» — көшпелі өмірдегі бірге жүрген орта, жора-жолдас, серіктес. Яғни бұл мақал рухани мұңға да, материалдық мұқтаждыққа да лайықты тірек табу керегін ұқтырады.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «қайғы» мен «қарын ашу» екі түрлі өмірлік жағдайды бейнелейді: бірі — жан жарасы, бірі — тән қажеттігі. «Дос» — сырлас, сенімді адам, ал «қос» — бірге жүрген, ортақ тірлігі бар адамдардың жиынтығы. Осы екі образ арқылы халық адамға қолдау тек жақын ортадан табылатынын көрсетеді. Мақалдың астарында «өмірде әр қажеттілікке сай тірек болады» деген ой жатыр.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақалды адам күйзеліске түсіп, сырын біреуге ақтарғысы келгенде немесе қиын сәтте көмек сұрағанда қолдануға болады. Мысалы, жұмыстан қысқарып қалған адам алдымен сенімді досымен ақылдасып, кейін әріптестерімен бірге жаңа мүмкіндік іздейді. Бұл мақал адамның қолдаусыз қалмауын, орнымен көмек сұрауды үйретеді.
Qarnyń ashsa, qosyńa bar.