Қазан қолыңды күйелейді,
Жаман жүзіңді күйелейді.
«Қазан қолыңды күйелейді, Жаман жүзіңді күйелейді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның істеген ісі мен жүрген ортасы мінезіне әсер ететінін білдіреді. Қазанға қолыңды салсаң, күйе жұғады; сол сияқты жаман, теріс ортаға аралассаң, абыройың мен бет-бейнеңе дақ түседі. Тура мағынасында қазанның қара күйесі қолды былғайды. Астарлы мағынасы — жаман адаммен араласу, бұрыс іске қатысу адамның қадірін кетіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қазан» — күнделікті тіршіліктің, қара жұмыстың белгісі, ал «күйе» — кір мен дақтың бейнесі. «Жүзді күйелеу» деген тіркес адамның бетіне күйе жағылғандай, ел алдындағы беделі түсетінін аңғартады. Яғни сыртқы кір ішке, мінез бен абыройға ауысатындай әсерлі образ қолданылған.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бұл мақал бүгін де өз мәнін жоғалтқан жоқ. Әсіресе досты дұрыс таңдау, жаман әдеттен сақтану, әлеуметтік ортаға сын көзбен қарау керек екенін ескертеді. Мысалы, заңсыз іске араласқан топпен жүре берген жасөспірім ақырында өзінің де сенімін, тәртібін, беделін жоғалтуы мүмкін. Сондықтан адам өз ортасын таза ұстап, жақсыға жақын жүргені дұрыс.
Jaman júzińdi kúıeleıdi.