«Қазақ» десең, өзіңе тиеді,
«Соқыр» десең, көзіне тиеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөздің салмағын, адамның абыройына тиетін ауыр ескертуді білдіреді. Біреуге тура айтылған қатты сөз оның намысына тиюі мүмкін, ал орынсыз айтылған мін тағы өзіңе қайтып соғуы мүмкін. Сондықтан сөйлеуде ойлап, өлшеп, әділ әрі байсалды болу керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «тиеді» деген сөз екі түрлі астар береді: біріншісі — сөздің жанға батуы, екіншісі — өзіңе кесірі қайтуы. «Қазақ» және «соқыр» сөздері нақты бір адамнан гөрі, айтылған сөздің өте өткір, тіпті ауыр естілетінін көрсететін мысал ретінде алынған. Мұнда көзге тию мен өзіңе тию арқылы сөздің тікелей де, жанама да зардабы бейнеленген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал әсіре сын айтқанда, біреуді көптің алдында келемеждегенде немесе әлеуметтік желіде орынсыз пікір жазғанда еске түседі. Мысалы, әріптесінің қателігін жұрттың алдында мазақ қылған адам оның көңілін түсіріп қана қоймай, өзі де ұжымда сыйдан айрылуы мүмкін. Сондықтан бұл мақал адамды тілін тыйып, сөзін мәдениетті айтуға шақырады.
«Soqyr» deseń, kózine tıedi.