Қайғы қан аздырады,
Мылжың ми тоздырады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды орынсыз уайым мен көпсөзділіктен сақтандырады. Бірінші жолдағы «қайғы қан аздырады» — қайғы-қасірет, уайым адамның жанын ғана емес, тәнін де жүдетіп, күш-қуатын кемітетінін білдіреді. Екінші жолдағы «мылжың ми тоздырады» — көп сөйлеп, бос сөзге салыну ойды шашыратып, ақыл-есті шаршататынын меңзейді. Яғни, артық қайғы да, артық сөз де адамға зиян.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қан» — адам өмірінің, әл-қуатының нышаны. Қайғы қан аздырса, адамның сергектігі мен жігері төмендейді деген астар бар. Ал «ми» — ойлау, парасат пен сана орталығы. «Тоздырады» сөзі мидың қажып, шаршап, әлсіреуін бейнелейді. Мұнда қайғының да, мылжыңдықтың да ішкі қуатты біртіндеп кемітетін әсері көркем түрде берілген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жүйкеге салмақ түсіретін артық ойлану мен қажетсіз әңгіменің зиянын еске салады. Мысалы, адам жұмысындағы ұсақ қателікке бола күнде уайымдап жүрсе, тез шаршап, зейіні төмендейді; ал бос жиналыс пен артық сөз уақытты да, күшті де алады. Сондықтан сабыр сақтап, ойды жинақы, сөзді орнымен айту керек.
Myljyń mı tozdyrady.