Қайғыдан жан шіриді,
Жан ауырса, тән шіриді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Қайғы-қасірет адам жанын жүдетіп, ішкі қуатын азайтады. Адам көп уайымға салынса, көңілі түсіп, рухы әлсірейді; ал рух әлсіресе, оның денсаулығына да зиян келеді. Мақал тура мағынасында жан мен тәннің байланысын көрсетсе, астарлы мағынасында адамның психикалық күйі бүкіл өміріне әсер ететінін ескертеді. Сондықтан қайғыны іште сақтай бермей, сабырмен жеңу, демеу іздеу, көңілді көтеру керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жан шіру» мен «тән шіру» деген тіркестер нақты шіруді емес, адамның күйзеліп, әлсіреуін бейнелейді. «Жан» — адамның ішкі әлемі, ойы, сезімі; «тән» — дене, сыртқы болмысы. Халық жанның ауырсынуы денеге де әсер ететінін өте дәл, қысқа образбен берген. Бұл жерде шіру сөзі қайғының ұзаққа созылғанда адамды іштей де, сырттай да тоздыратынын білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал психологиялық саулықтың маңызын түсіндіруде өте орынды. Мысалы, адам жұмысындағы не отбасындағы қиындықты ұзақ уақыт ішіне бүгіп жүрсе, ұйқысы бұзылып, шаршап, түрлі дертке шалдығуы мүмкін. Сондықтан мұндайда жақындармен сөйлесу, тынығу, қажет болса маманнан көмек алу керек.
Jan aýyrsa, tán shirıdi.