Қадіріңді білмегенге қадіріңді кетірме.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам өз қадір-қасиетін, ар-намысын бәрінен жоғары қоюы керек дегенді білдіреді. Тура мағынасында — өзіңді бағаламайтын, еңбегіңді елемейтін, сыйыңды білмейтін адамға жалтақтап, қадіріңді түсірмеу керек. Астарлы мағынасы — біреудің алдында өзіңді төмендетпе, орынсыз илікпе, құрметті адамды сыйламайтын ортада өз беделіңді қор қылма. Адамның бағасы оны қалай қабылдайтынымен емес, өз-өзін қалай ұстайтынымен де өлшенеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қадір» сөзі — адамның абыройы, сыйы, беделі, ішкі намысы. «Қадіріңді кетіру» — өзіңді орынсыз төмендету, арзан көрсету, жөнсіз шығынға ұшырату сияқты бейнелі ұғым. Мақал нақты бір затты емес, адамның рухани салмағын образ арқылы көрсетеді. Яғни, қадір — көзге көрінбейтін, бірақ өте маңызды қасиет.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал жұмыс орнында, достықта, отбасында жиі еске алынады. Мысалы, бір қызметкер еңбегі бағаланбай, үнемі кемсітілетін ортада өз қадірін жоғалтпай, басқа мүмкіндік іздегені дұрыс. Бұл мақал адамды өзін сыйлауға, шекарасын сақтауға, орынсыз тәуелді болмауға үндейді.