Қадіріңді білгің келсе,
Көршіңнен қарыз сұра.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға өз қадірін, абыройын, шын бағасын білу үшін өзгемен арадағы қарым-қатынасты сынап көру керек дегенді аңғартады. Тура мағынасында көршіден қарыз сұрау — күнделікті тіршіліктегі өтініш. Астарлы мағынасы — адамды жақын орта, әсіресе көрші-қолаң қалай қабылдайтыны арқылы оның сыйы, беделі, қадірі білінеді. Қарыз сұрағанда біреу сеніммен береді, біреу күмәнмен қарайды; осыдан адамның ел ішіндегі орны байқалады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көрші» — ең жақын әлеуметтік орта, яғни адамды сырттай емес, күнде көріп жүретін жұрт. «Қарыз сұрау» — тек ақша тілеу емес, сенімге салмақ салатын сынақ. Халық көршіні адам мінезін ашатын айнадай көрсетеді: сыйлассаң — сый көтересің, салғырт болсаң — қадірің де төмендейді. Сондықтан бұл образдар көршімен татулықтың, әдептің, сенімнің маңызын білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамға өз ортасында қалай танылатынын еске салады. Мысалы, бір қызметкер әріптестерімен сыпайы, жауапты сөйлессе, қиын кезде олар оған сенім артады; ал үнемі уәдесінде тұрмаса, сөзі өтпей қалады. Яғни қадір жеке атақпен емес, күнделікті мінезбен қалыптасады.
Kórshińnen qaryz sura.