Қазының қазынасы - білігі,
Байдың қазынасы - түлігі.

Негізгі мағынасы

Қазының, яғни сот, төрешінің байлығы — оның білігі, заң мен әділетті жетік білуі; байдың байлығы — оның малы. Мақал әр адамның өз қазынасы бар екенін, бірақ олардың табиғаты әртүрлі екенін көрсетеді. Мал жұтта қырылып, ұрланып кетуі мүмкін, ал білік иесімен бірге қалады. Ақылмен дау шешкен, елге әділ төрелік айтқан адамның құны малмен өлшенбейді деген ой да осы салыстырудан туады.

Образдар мен теңеулер

Қазы — шариғат бойынша дау шешетін сот, төреші; бұл сөз араб тілінен енген. Қазына — қымбат байлық, жиған дүние. «Қазы — қазына» дыбыс үндестігі мақалға ойнақы ырғақ береді. Білік — істі терең түсіну, білім мен тәжірибе. Түлік — малдың түрі: төрт түлік — жылқы, түйе, сиыр, қой-ешкі. «Білігі — түлігі» ұйқасы екі түрлі байлықты қатар қояды: бірі ойда, бірі өрісте.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Әр адамның өз байлығы мен құндылығы бар екенін айтқанда, білімді байлықпен салыстырғанда қолданылады. Әсіресе заңгерді, судьяны, білікті маманды құрметтегенде, білім байлықтан кем емес екенін ескерткенде жарасады. Үні — байсалды, ой салатын. Мысалы: «Ол малды көп жимаса да, білікті заңгер. Қазының қазынасы — білігі».

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылдағы жер дауын әділ шешіп берген заңгер жігітке ақсақал алғыс айтып, оның білімін малдан да қымбат деп мақалмен бағалайды.
— Мал базарында бай кәсіпкер мен мал дәрігері сөз таластырады; бірі малымен, бірі білімімен мақтанғанда, қасындағы қарт күліп мақалды айтады.