Алты қойы артық болса,
Інісі ағасына сәлем бермес.
«Алты қойы артық болса, Інісі ағасына сәлем бермес.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Кіші бауырдың ағасынан бар болғаны алты қойы артық болса, ол енді ағасына сәлем бермейді. Мақал аз ғана байлықтың адамды қалай тасындыратынын мысқылдайды. Алты қой — үлкен дәулет емес, бірақ соның өзі менмендікке жетіп жатыр: іні өзін ағасынан жоғары санап, үлкенге деген әдепті ұмытады. Мақалдың сыны — малға мастанған, туыстық сыйластықты байлықпен өлшейтін адамға. Байлық келгенде басы айналмай, бұрынғы ізетін сақтаған адам ғана шын сыйлы.
Образдар мен теңеулер
Қой — қазақ шаруасындағы ең кең таралған мал, байлықтың өлшемі. «Алты қой» — тым аз сан, кедейдің де қолында болатын мал. Осы аз ғана артықшылықтың үлкен өзгеріске апаруы — мақалдың мысқылы. Сәлем беру — қазақ әдебіндегі кішінің үлкенге міндеті: кіші бірінші сәлем береді, үйге кіргенде де, жолда кездескенде де. Сәлем бермеу — сыйламаудың, менмендіктің айқын белгісі. Сан мен әдеп қатар тұрғанда, кішкентай себептің үлкен ұятқа әкелгені көрінеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Аздап байыған соң туыстарына қарамай кеткен адамды сынағанда айтылады. Реңкі — ащы мысқыл, кейде өкініш. Шын қиындықта жүріп, ағасына бара алмаған адамға айту әділетсіз. Мысалы: «Жаңа көлік алған соң інісі ағасының үйіне соқпайтын болыпты; алты қойы артық болса, інісі ағасына сәлем бермес».
Қолданылу жағдаяттары
— Базарда дүкен ашып, ісі алға басқан іні ағасының шақыруына келмей қойды; ауыл ақсақалдары басын шайқасты.
— Ауылда сиыр фермасы өскен жігіт туыстарымен амандаспайтын болғанда, анасы оны оңаша шақырып, ұялтты.
Inisi aǵasyna sálem bermes.