Алтын базарында бағалы.
«Алтын базарында бағалы.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Алтынның шын бағасы оны білетін, іздейтін, сатып алатын жерде — базарда ашылады. Жолда жатқан алтынды білмейтін адам елемей өтуі мүмкін, ал зергер мен саудагердің алдында оның құны бірден танылады. Мақал асыл нәрсенің, қабілетті адамның өзін танитын ортада бағаланатынын айтады: шеберді шебер таниды, ақынды тыңдарманы бағалайды. Кейде бұл сөзді өз орнын таппай жүрген адамды жұбату үшін, «сенің базарың әлі алда» деген мағынада айтады.
Образдар мен теңеулер
Алтын — асылдың ең көне белгісі; қазақ қызының сырғасы, сақинасы, ердің әшекейі алтын мен күмістен соғылған. Базар — сатушы мен алушы кездесетін, заттың құны белгіленетін орын. Мақал осы екеуін бір нүктеге жинайды: алтынның өзгермейтін қасиеті бар, бірақ бағасы тек білгір көзге түскенде ғана сөйлейді. «Базарында» деген сөздегі тәуелдік жалғау маңызды: бұл кез келген базар емес, алтынның өзіне лайық базары, яғни лайықты орта.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақал талантты адамның лайықты ортаға баруы керектігін айтқанда не бағаланбай жүрген адамды жұбатқанда қолданылады. Үні — көтермелеу, мақтау. Мысалы, ауылда ешкім елемеген домбырашы жас облыстық байқауда жүлде алғанда, ұстазы: «Алтын базарында бағалы» дейді. Тауардың бағасын негізсіз көтеруді ақтау үшін айту мақалдың ойына жат.
Қолданылу жағдаяттары
— Киіз басатын шебер әйелдің бұйымдарын көрмеге апарғанда, келушілердің жоғары бағалағанын естіген қызы анасына мақалды айтты.
— Ағаш ұстасы қабілетті шәкіртін ірі шеберханаға ұсынып, оның өнері сол жерде көрінетінін осы сөзбен түсіндірді.
— Ауыл мектебінде есептен жүйрік баланы облыстық олимпиадаға жіберген мұғалім ата-анасын мақалмен сендірді.