Алушы - арыстан, беруші - тышқан.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы жоқ, ол салыстыру арқылы айтылған астарлы сөз. «Алушы» адам өз пайдасын ғана күйттеп, сұрағанын батыл, өктем, тіпті арыстандай айбарлы көрсетеді. Ал «беруші» адам біреуге көмектескенімен, өз мүлкін қимай, тышқандай именшек, ұсақ көрінуі мүмкін. Яғни, біреудің сұрауы мен біреудің беруі арасындағы мінез айырмасы көрсетіледі: алушы талапшыл, беруші қысылып-қымтырылуы ықтимал.
Образдар мен теңеулер
Арыстан — күштің, батылдықтың, өктемдіктің бейнесі. Мұнда ол сұраушының еркін, тайсалмай талап етуін білдіреді. Тышқан — кішілік, қорқыныш, ыңғайсыздықтың символы. Ол берушінің тартынып, қимастықпен беретінін аңғартады. Халық бұл екі образды қарама-қарсы қойып, адам мінезіндегі тәуелділік пен үстемдік қатынасын дәл жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды біреуден үнемі сұрай беретін, бірақ өзі көмектесуге келгенде тарылып қалатын адамдарға қатысты айтуға болады. Мысалы, танысыңыз үнемі ақша, зат, уақыт сұрап тұрады, ал сіз көмек сұрасаңыз, ол сылтау айтып қашқақтайды. Сол кезде: «Алушы — арыстан, беруші — тышқан» деп, өзімшіл мінезді сынайсыз.