Алуға келгенде азбандай,
Беруге келгенде шөлден құдық қазғандай .
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мінезіндегі сараңдық пен пайдакүнемдікті әшкерелейді. Біреуден бірдеңе алуға келгенде адам азбандай күшті, батыл, белсенді болып көрінеді, ал беруге келгенде шөл далада құдық қазғандай қиналып, қашқақтайды. Яғни, өз пайдасын ойлағанда ширақ, ал өзгеге қайырым жасауға келгенде енжар, тарылып қалатын жандарды сынайды. Астарлы мағынасы — адам тек алуды емес, беруді де, бөлісуді де білуі керек.
Образдар мен теңеулер
«Азбандай» деген теңеу — өте күшті, жуан, қайратты деген бейнені береді. Бұл жерде адам алуға келгенде еш тартынбайтын, тіпті баса-көктеп жететін күйде суреттелген. Ал «шөлден құдық қазғандай» — өте ауыр, қиын, әрі ұзақ істі білдіреді. Беру ісі оған бір ауыр міндет сияқты көрінеді. Екі образдың қарама-қарсылығы мақалдың мысқылын күшейтеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды біреуден үнемі көмек, ақша, уақыт немесе қызмет сұрай беріп, бірақ өзі жауап беруге, қол ұшын созуға келгенде тартынатын адамдарға қатысты айтады. Мысалы, жұмыста бір әріптес бәрінен көмек сұрап жүреді, ал өз кезегі келгенде бір құжатты бөлісуге де қимай қалса, осы мақал дәл сол жағдайға сай келеді.
Berýge kelgende shólden qudyq qazǵandaı .