«Тауына қарай түлкісі, Заманына қарай күлкісі.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал өмірдің, ортаның және уақыттың адам мінезі мен тіршілігіне әсер ететінін білдіреді. Тура мағынасында әр тау бөктерінде жүрген түлкінің қылығы әртүрлі болуы мүмкін деген ой жатыр. Астарлы мағынасында адам да өз заманына, қоғамдағы жағдайға, тәрбие мен ортаға қарай әрекет етеді, күледі, сөйлейді, тіршілік етеді. Яғни бір дәуірде дұрыс саналған нәрсе екінші кезеңде басқаша болуы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тау» — орта, ел, заманның жағдайы; «түлкі» — айлакер, бейімделгіш адам бейнесі. «Түлкінің» тауға қарай болуы адамның ортаға икемделуін көрсетеді. «Күлкісі» де бекер айтылмаған: адамның қуанышы, сөзі, қалжыңы, тіпті мінезі де заманға сай өзгереді дегенді меңзейді. Бұл мақал өмірдің құбылмалы екенін, адам сол өзгеріске бейім болуы керегін аңғартады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазір бұл мақал жаңа ортаға тез бейімделетін адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, ауылдан қалаға оқуға келген студент алғашқыда ұяң болса да, уақыт өте қала тіршілігіне үйреніп, сөйлеуі мен қарым-қатынасын өзгертіп алады. Сонда жұрт: «Тауына қарай түлкісі, заманына қарай күлкісі» деп, ортаның ықпалын атап өтеді.
Zamanyna qaraı kúlkisi.